Usługi Tool Management, czyli gospodarki narzędziowej, nie są niczym nowym w branży przemysłowej. Pierwsze tego typu systemy do zarządzania posiadanymi narzędziami pojawiły się na przełomie lat 80. i 90. minionego stulecia. Początkowo były to rozwiązania dość proste, z niewielką liczbą funkcjonalności, które jednak z biegiem czasu przeobraziły się w rozbudowane systemy, dzięki którym firmy mają coraz pełniejszą kontrolę oraz wiedzę na temat wykorzystywanych w swojej działalności narzędzi.

Według niemieckiej firmy Gühring, która może pochwalić się już kilkudziesięcioletnim doświadczeniem w oferowaniu systemów organizacji gospodarki narzędziowej, zapewnia ona całkiem wymierne korzyści, które przekładają się na końcowy wynik finansowy przedsiębiorstwa. Uśredniając, podmioty wprowadzające tego typu rozwiązania firmy Gühring o 15% zmniejszyły zużycie narzędzi, o 5% zwiększyły wykorzystanie obrabiarek i aż o 30% mniejsze było ich zapotrzebowanie na liczbę stosowanych narzędzi. Co najważniejsze, wszystkie te korzyści przełożyły się wprost na zmniejszenie zaangażowania kapitału własnego w niezbędne do prowadzenia działalności produkcyjnej narzędzia.

Jeden system – wiele korzyści

Systemy do zarządzania narzędziami swoją rosnącą popularność zawdzięczają wielu korzyściom, jakie dają one firmom produkcyjnym. Naturalnie dostępność różnych funkcji zależy od wybranego oprogramowania – najprostsze skupiają się przede wszystkim na zarządzaniu zasobami narzędziowymi, z kolei te najbardziej rozbudowane posiadają wiele modułów, które usprawniają procesy od samego ich planowania aż po kwestie związane z pełną analizą i historią wykorzystania narzędzi na poszczególnych etapach produkcji.

Do najważniejszych zalet tego typu systemów należą z pewnością oszczędność czasu pracowników i kosztów związanych z magazynowaniem narzędzi oraz kontrola wydatków i w efekcie redukcja strat. Pracownicy produkcyjni, dzięki automatyzacji administrowania narzędziami, wykorzystując swoje karty zbliżeniowe i czytniki RFID, znacznie szybciej są w stanie pobrać niezbędne narzędzia z magazynu, unikając takich formalności jak wypisanie i podpisanie zamówienia. Dzięki posiadaniu dokładnych informacji, kto i jakie narzędzia pobrał, zmniejsza się też niegospodarność ich wykorzystania, a także eliminuje przypadki kradzieży. Pełna ewidencja użytych narzędzi daje lepszy obraz poniesionych kosztów, z podziałem na poszczególne działy, pracowników, a nawet na poszczególne obrabiarki. Dzięki temu szybciej można wykryć nieefektywny sprzęt, który generuje zbyt duże wydatki.

Automatyczna kontrola stanów magazynowych, poprzez całodobowy monitoring wykorzystania narzędzi, pozwala wyeliminować przypadki zatrzymania produkcji ze względu na braki niezbędnych narzędzi. W sytuacji gdy ilość danego asortymentu spada poniżej ustalonego, minimalnego poziomu, osoba odpowiedzialna za stany magazynowe jest powiadamiana alertem, np. drogą mailową. Równocześnie takie zawiadomienie może trafić od razu do innych działów, np. zaopatrzenia.

Wspomniany monitoring stanów magazynowych oraz ciągłe raportowanie o ruchach narzędzi pozwalają na szybką inwentaryzację magazynu narzędziowego, dzięki czemu spełniony jest obowiązek okresowej inwentaryzacji wyposażenia firmy. Ponadto współcześnie stosowane systemy gospodarki narzędziowej przejmują od pracownika firmy obowiązek pamiętania o terminach przeglądów czy gwarancji. W ten sposób redukowane jest ryzyko poważniejszej awarii lub wypadku na skutek pracy spowodowanej korzystaniem z narzędzia bez odpowiedniego serwisowania. Nie można pominąć także takiej kwestii jak możliwość szybkiej lokalizacji sprzętu – w każdej chwili można sprawdzić, kto i kiedy go pobrał, gdzie w danej chwili się on znajduje i do jakich czynności jest wykorzystywany.

Automaty wydające narzędzia

Systemy gospodarki narzędziowej to jedno, ale coraz częściej towarzyszy im wprowadzanie do magazynów czy bezpośrednio do hal produkcyjnych specjalnych przemysłowych automatów wydających narzędzia, tzw. automatów vendingowych. Ich działanie jest analogiczne do automatów z napojami czy paczkomatów. Największą zaletą takiego rozwiązania jest maksymalne skrócenie czasu wydania konkretnego narzędzia. Pracownik, po wpisaniu swojego indywidualnego kodu na ekranie dotykowym lub zbliżeniu karty, wybiera interesujący go produkt. Sama obsługa panelu sterującego jest bardzo intuicyjna – wyświetlane są zdjęcia poszczególnych narzędzi, przez co ryzyko pomyłki jest ograniczone do minimum. Cały proces wydania wybranego artykułu w nowoczesnych automatach vendingowych trwa ok. 15 sekund i jest nieporównywalnie krótszy od procesu wydania tego samego artykułu przez magazyniera. W ofercie można znaleźć automatyczne dystrybutory narzędzi z modułem bębnowym, szafkowym lub szufladowym.

Przestawienie się na maszyny vendingowe to dla przedsiębiorstwa wymierne korzyści w postaci redukcji kosztów związanych z utrzymaniem magazynu oraz magazynierów, a także całym administrowaniem narzędziami. Tego typu automaty mogą pracować nieprzerwanie 7 dni w tygodniu przez 24 godziny na dobę, co nabiera szczególnego znaczenia w przypadku zakładów produkcyjnych działających bez przerw. Pracownicy w każdym momencie mają dostęp do narzędzi, a tym samym spada niebezpieczeństwo przestojów produkcji spowodowanych brakiem narzędzi.

Automaty vendingowe, stanowiąc część systemów gospodarowania narzędziami, pozwalają na ciągły monitoring asortymentu w takiej szafie. Gdy przekroczone zostanie ustalone minimum, administrator zleca uzupełnienie braków. Możliwa jest także archiwizacja wszystkich operacji, a w efekcie szybka inwentaryzacja stanu narzędzi. Nowoczesne maszyny wydające narzędzia coraz częściej posiadają zaawansowane funkcje. Istnieje możliwość np. ustalenia limitów pobrań, a także ograniczenia pobrań dla każdego pracownika wyłącznie do tego asortymentu, który jest przez niego bezpośrednio wykorzystywany.

Automaty vendingowe, jak szacują firm, które z nich korzystają, pozwalają zaoszczędzić rocznie nawet 30–40% kosztów związanych z tym obszarem. Spada również samo wykorzystanie narzędzi. Według firmy Temrex w skali roku po zastosowaniu automatu można oczekiwać zmniejszenia ich zużycia nawet o 30%.

Gospodarka narzędziowa w chmurze

Idea czwartej rewolucji przemysłowej obejmuje swym zasięgiem bardzo wiele obszarów działalności przedsiębiorstwa produkcyjnego, także tych dotyczących kwestii zarządzania i organizacji produkcji. Nie ominie zatem również systemów zarządzania narzędziami, które zgodnie z nową koncepcją będą częścią większej sieci cyfrowej, obejmującej wszystkie obszary przyszłej Fabryki 4.0. Pierwsze pomysły realizacji tego założenia już zostały zademonstrowane.

Podczas ubiegłorocznych targów EMO w Hanowerze firma Sandvik Machining Solutions zaprezentowała stworzony wspólnie z TDM Systems system zarządzania narzędziami TDM Cloud Line. To pierwsze tego typu rozwiązanie, które bazuje na danych gromadzonych w chmurze. Największą zaletą nowego systemu jest możliwość wirtualnego wykorzystania – np. podczas etapu projektowania czy planowania produkcji – danych z tysięcy narzędzi zgromadzonych we wspólnej bazie bez konieczności ich fizycznego nabywania, przetestowania różnych kombinacji i wyboru najbardziej optymalnego rozwiązania. Obecnie przedsiębiorca może korzystać tylko z tych narzędzi, które fizycznie posiada. Systemy gospodarowania narzędziami ze zbiorami danych w chmurze pozwolą firmom przyspieszyć procesy na etapie projektowania i planowania, przeprowadzić symulację różnych rozwiązań oraz dokonać wyboru najbardziej optymalnych, przy jednoczesnym ograniczeniu kosztów produkcji. Wydaje się, że jest to droga, którą w najbliższej przyszłości będą podążać producenci tego typu systemów, a wymierne korzyści zapewnią im dużą popularność.